Wat is een MES? MES, ERP en machinemonitoring

Wat is een MES?

MES staat voor manufacturing execution system. Het stuurt en registreert het werk op de werkvloer. Het weet welke order naar welke machine gaat, wie eraan werkt, welk materiaal en gereedschap erin gaat, wat eruit kwam en of het goed was. Het zit tussen het ERP, dat orders en geld plant, en de machines.

De branchevereniging MESA beschreef in 1997 de elf functies van een MES. De norm ISA-95 (IEC 62264) zet het MES op niveau 3, het beheer van de productie, tussen de bedrijfsplanning op niveau 4 en de eigen besturing van de machines eronder.

Wat doet een MES?

De elf functies die MESA opsomde, in gewone woorden.

Planning, de volgorde waarin opdrachten op elke machine lopen.
Vrijgeven, opdrachten naar de werkvloer sturen.
Middelen, welke machines, gereedschappen en materialen vrij zijn.
Documenten, tekeningen, programma's en werkinstructies aan de machine.
Gegevens verzamelen, wat machines en mensen melden.
Personeel, wie aan wat werkte, en hoe lang.
Kwaliteit, keuringen en metingen, bewaard bij het stuk.
Procesbeheer, de route van een stuk van stap tot stap.
Onderhoud, gepland onderhoud en herstellingen.
Traceerbaarheid, welk materiaal, welk lot en welk serienummer in elk stuk ging.
Prestatieanalyse, hoe het werk liep tegen de planning.

Een MES dat alle elf doet, is een groot systeem. De meeste bieden een selectie, en veel worden per module verkocht.

Wat is het verschil tussen een MES en een ERP?

Een ERP stuurt het bedrijf, met zijn offertes, orders, aankopen, voorraad, facturen en kosten. Het weet wat u verkocht en tegen wanneer het klaar moet zijn. Een MES stuurt het maken. Het weet welke order nu op welke machine staat, en hoe ver ze is.

Het ERP plant in weken en dagen, het MES werkt in shiften en minuten. De twee praten met elkaar. Het ERP stuurt de orders, en het MES stuurt de gemaakte aantallen en de gewerkte uren terug, zodat de kosten in het ERP echte kosten zijn.

Wat is machinemonitoring?

Machinemonitoring leest de besturing van elke machine. Ze ziet of de machine draait, wacht of in alarm staat, welk programma ze draait en hoeveel stuks ze maakt. Operators vullen aan waarom ze stilstond. Zo ziet u live waar de uren naartoe gaan, de echte cyclustijd van elk stuk en de OEE van elke machine en elke shift.

Niemand hoeft iets te boeken om het te laten werken. De machine zegt zelf wat ze doet.

Wat doet een MES dat machinemonitoring niet doet?

Een MES beheert het werk, zijn orders, routes, materialen en mensen. Machinemonitoring meet de machines, hun draaitijd, stilstanden en redenen, cyclustijden en OEE.

Van de elf functies van MESA doet machinemonitoring er twee volledig, gegevens verzamelen en prestatieanalyse. Ze doet dat uit de besturing, niet uit mensen die zich op en af melden op opdrachten, dus een stilstand die niemand boekte, telt toch mee. Goede machinemonitoring dekt ook een deel van vier andere, door te tonen welke machines vrij zijn, bij te houden wie elke machine bediende, afkeur met de reden te registreren en onderhoud op te roepen als een machine in storing valt. Planning, vrijgeven, routes, documenten en traceerbaarheid blijven voor een MES.

Wat vraagt een MES van een klein maakbedrijf?

Meer dan de licentie. Voor het iets toont, heeft een MES vier dingen nodig.

Stamgegevens, een route met stappen en normtijden voor elk stuk, de werkplekken, de materialen. Een bedrijf met elke week nieuwe stukken houdt dat elke week bij.
Boeken bij elke stap, door operators die zich op en af melden op elke bewerking, aan een terminal bij de machine. Een MES weet alleen wat mensen boeken.
Een koppeling met uw ERP, in beide richtingen, opgezet en werkend gehouden.
Een project van maanden om te kiezen, in te richten en op te leiden, geleid door iemand uit uw bedrijf.

Voor een fabriek die elk lot moet traceren, of die dezelfde stukken door veel stappen stuurt, loont dat. Voor een maakbedrijf met tien machines dat wil weten waarom ze stilstaan, is het veel om als eerste te vragen.

Waarmee begint u?

Begin bij de vraag die u beantwoord wilt zien.

Waar gaan mijn machine-uren naartoe? Waarom staan machines stil? Wat duurt een stuk echt? Machinemonitoring beantwoordt dat vanaf de eerste dag, zonder dat iemand iets boekt.
Vragen klanten traceerbaarheid per lot of serienummer, of papierloze instructies en keuringen bij elke stap? Dan is het een MES.

Veel maakbedrijven beginnen met machinemonitoring. Het is snel geplaatst, het toont waar de uren naartoe gaan, en dus waar een MES zou lonen.

Kunnen een MES en machinemonitoring samenwerken?

Ja. Een MES plant met draaitijden, stilstanden en cyclustijden, en net die meet machinemonitoring. Een maakbedrijf dat met monitoring begint en die cijfers exporteert, richt zijn MES in op wat zijn machines echt doen, niet op schattingen.

Is Dextrolab een MES?

Nee. Dextrolab is machinemonitoring. Het toont elke machine live, waarom ze stilstond, haar OEE en haar echte cyclustijden, uit de besturing van de machine en de tablet aan de machine. Het plant of geeft geen orders vrij, volgt geen materiaal en houdt geen traceerbaarheid per lot bij.

Bronnen

MESA International, MESA White Paper #02: MES Functionalities and MRP to MES Data Flow Possibilities, maart 1997 (vermelding, gelezen op 27 oktober 2026).
International Society of Automation, ISA-95 Standard: Enterprise-Control System Integration, isa.org, gelezen op 27 oktober 2026.